Waterzuivering en ontwikkelingen bij Waternet

Bij een rondje Gaasperzoom komt u bijna onvermijdelijk langs het terrein van Waternet. Een enorm terrein, met veel gebouwen waar je “koolfilter” of “zandfilter” op ziet staan. Maar wat gebeurt daar nu eigenlijk allemaal, en waar is die nieuwe grote entree voor nodig? We mochten op een bloedhete dag in augustus langskomen bij Waternet voor uitleg.

We hebben gesproken met Jos en Hadi, twee chemisch procestechnologen. Het zal niet verbazen dat ze ons alles hebben uitgelegd over het hele proces van waterzuivering. Daarover straks meer. Eerst iets over de positie van Waternet. Voorheen was Waternet onderdeel van het waterschap Amstel, Gooi en Vecht, samen met andere functies (zoals afvalwater en bruggen). Per 1/1/2026 is de drinkwatertak apart gegaan en is nu weer onderdeel van de gemeente Amsterdam.

De drinkwaterzuivering voor de gemeente kent twee zuiveringslocaties, met twee aparte “ stromen”. Het water voor de locatie Weesperkarspel komt voornamelijk uit de Bethunenpolder (bij Maarssen). In droge tijden (zoals nu) komt er extra water uit het Amsterdam Rijnkanaal. De andere locatie (Leiduin) krijgt water uit de Lek, wat via de Waterleidingduinen en de zuiveringslocatie naar Amsterdam wordt geleid. Weesperkarspel is goed voor ongeveer 1/3 van de waterbehoefte, en Leiduin voor 2/3. De beschrijving hieronder geldt voor het water wat op locatie Weesperkarspel wordt verwerkt.

Het waterzuiveringsproces

Er valt veel te zeggen over het proces, maar we beperken ons voor nu even tot de hoofdstappen.

Op en in de buurt van de bron vinden deze stappen plaats.

• Oppompen kwelwater uit de Bethunenpolder

• Voorzuivering met ijzerchloride, om diverse metalen weg te zuiveren

• Opslag in de waterleidingplas bij Loenen (in de buurt van de Loosdrechtse plassen). Het water verblijft hier 90 dagen en wordt dan onttrokken aan de plas.

• Het water gaat dan via snelle zandfilters, waar het water 2,5 a 5 meter per uur doorheen zakt.

Hierna heb je al redelijk helder water, wat je op het oog niet van ons drinkwater zou kunnen onderscheiden. Met dergelijk water is begin deze eeuw in de wijk Leidsche Rijn in Utrecht ervaring opgedaan.

In Leidsche Rijn (een nieuwe wijk bij Utrecht) was men bij de start van de bouw van plan gescheiden water toe te passen voor drinkwater en “grijs” water (toilet doorspoelen e.d.). Dat is ook zo gebeurd. Het grijze water was dus een paar stappen minder gezuiverd dan het drinkwater. Echter na enige tijd ontdekte men dat beide leidingen ergens onderweg verkeerd waren aangesloten. Dus het drinkwater was aangesloten op “grijs” water, en vice versa. Hoewel er geen ernstige incidenten zijn gemeld (niemand had het gemerkt), is men er toch dusdanig van geschrokken dat verdere plannen in die richting (zoals voor IJburg op stapel stond) in de ijskast werden gezet.

Daarna wordt het water door een ruim 11 km lang buizenstelsel onder de grond naar de zuiveringslocatie Weesperkarspel geleid. Daar ondergaat het nog de volgende stappen.

• Ozon behandeling , ontdoen van ziekteverwekkende bacteriën en virussen, en ook het opknippen van de humuszuren, die er door de veengrond van de polder in zitten. De ozon wordt op locatie aangemaakt, hiervoor zijn de hoge witte zuurstoftanks die je soms kunt zien.

• Ontharding, dus omlaag brengen van het kalkgehalte, dit gebeurt met natronloog.

• Actieve koolfilters (filteren van o.a. medicijnresten en restanten humuszuren)

• Langzame zandfilters, nu 600m2 (laatste ongerechtigheden eruit filteren)

• Opslag schoon water in (2 grote) waterreservoirs

• Schoon water pompen naar verschillende delen van de stad.

Het kost  op de locatie ongeveer een dag doorlooptijd om het water door alle filters heen te werken. De wateropslag zie je in de loop van de dag slinken (dan is er meer verbruik dan productie), ‘s nachts vult het zich weer op. Het geluid dat je soms hoort als je langs het terrein loopt komt waarschijnlijk van de pompen. Het kunnen overigens ook de ventilatoren zijn die hier en daar de machinerie op temperatuur houden.

Bouwwerkzaamheden

De vraag naar water zal verder toenemen, in 2030 wordt met de huidige zuiveringscapaciteit een tekort verwacht. Daarom is uitbreiding van de locatie Weesperkarspel nodig. Er komt een extra hal voor meer langzame zandfilters. Er moeten ook twee extra waterreservoirs komen. Dat past allemaal nog net op het huidige terrein van Waternet. Maar dan is het terrein (de “postzegel”) wel volgebouwd. Er is nu een groot bouwterrein aangelegd voor deze nieuwe hal. De nieuwe entree is bedoeld voor al het bouwwerkeer, wat hiermee apart van het reguliere verkeer de bouwlocatie kan bereiken.

De bedoeling is dat locatie Weesperkarspel toegroeit naar een capaciteit gelijk aan locatie Leiduin.

Wie zijn de mensen die daar werken?

Er werken mensen die het proces (geheel digitaal) in de gaten houden en monitoren. Ook de afdeling distributie vindt er een plek, dat zijn mensen die de stad in gaan en alle leidingen beheren, lekkages oplossen en dergelijke. Verder werken er nog mensen van het waterschap AGV, maar op den duur zullen die een andere werkplek krijgen vanwege de eerdergenoemde opsplitsing. Er is ook een afdeling onderhoud gehuisvest.

Verder zit in een hoekje ook een kleine afdeling van de muskusrattenbestrijding.

Wist u dat

• het theehuisje onlangs is gerenoveerd. Het huisje wordt wel eens gebruikt voor overleg. Het plan is om het huisje in stand te houden.

• het bouwwerk tussen de plas en het Waternet-terrein, dat overdekt is met een rond groen dak met mosachtige planten, het waterketelhuis is. Hierin bevindt zich een aantal grote liggende vaten die de functie hebben de druk te verdelen. Vergelijk het met een expansievat, zo'n rode ketel bij een CV installatie.

• een extra filter plaatsen op je eigen thuis-kraan volkomen zinloos is, volgens de deskundigen die we gesproken hebben. Het water van Amsterdam is kwalitatief hoogstaand water. Ga je daar nog meer stoffen uitfilteren kun je ook wel eens de nuttige stoffen (magnesium bijvoorbeeld) wegfilteren.

Verre toekomst

De uitbreiding die nu op stapel staat is natuurlijk niet het eindstation. De waterbehoefte van Amsterdam zal blijven toenemen. Er wordt momenteel geëxperimenteerd met membraanfiltratie. Daarvoor is een proefopstelling gemaakt. Maar mocht er weer uitbreiding nodig zijn, dan zou ook een derde zuiveringslocatie een optie kunnen zijn. We hebben het dan wel over een termijn van 20-30 jaar.